افشای اسرار ماهواره جاسوسی جنگ سرد
«جامپسیت» که در اوج جنگ سرد مأمور شنود و ردیابی سیگنالهای نظامی شوروی بود، حالا با انتشار اسناد جدید از سوی دفتر شناسایی ملی آمریکا، بار دیگر به کانون توجه بازگشته است؛ سامانهای که معماری شنود فضایی امروز را شکل داد.
اخیراً ماهواره جاسوسی جامپسیت (Jumpseat) آمریکا از حالت طبقهبندیشده و محرمانه خارج و جزئیاتی درباره نحوه عملکرد و کارکردش که تا قبل از این کاملاً مخفی بود، منتشر شده است.
این ماهواره جاسوسی در جریان پرتنشترین سالهای جنگ سرد،داراییهای نظامی و حیاتی اتحاد جماهیر شوروی را رصد میکرد. اگرچه هنوز تمام جزئیات ممکن درباره آن ارائه نشده ، اما در برخی از مدارک منتشره، تصاویر دیدهنشدهای از یک سیستم پیشگام دیده میشود که به مدت ۳۵ سال به جامعه اطلاعاتی آمریکا خدمت کرده بود.
با جامپسیت آشنا شوید
مدیر دفتر شناسایی ملی آمریکا (NRO) ، شاخه اطلاعاتی پنتاگون که مسئول ماهوارههای شناسایی این کشور است، اخیراً درباره خارج شدن بخشی از اطلاعات درباره برخی عناصر برنامه جامپسیت از حالت محرمانه خبر داد.
ماجرا از این قرار است که بین سالهای ۱۹۷۱ تا ۱۹۸۷ میلادی، هشت پرتاب ماهواره با نام جامپسیت (یا AFP-۷۱۱) انجام شد که یکی از آنها ناموفق بود. این ماهوارهها توسط نیروی هوایی آمریکا و بهعنوان بخشی از برنامه A دفتر NRO توسعهیافته بودند. این راکتها که بر پایه طراحی اصلی موشکهای بالستیک قارهپیما (ICBM) ساختهشده بودند، از پایگاه نیروی هوایی کالیفرنیا به فضا پرتاب شدند.
تا پیش از این، تحلیلگران میکوشیدند تا مأموریتهای جامپسیت را با پرتابهای فضایی شناختهشده از این پایگاه هوایی تطبیق دهند ولی حالا دفتر شناسایی ملی آمریکا، شماره های مأموریت ۷۷۰۱ تا ۷۷۰۸ را برای هشت پرتاب جامپسیت تأیید کرده و تنها اولین و آخرین مورد از این مأموریتها رسماً از حالت محرمانه خارجشدهاند.
بدین ترتیب این احتمال وجود دارد که برخی از پرتابهایی که پیشاز این تحلیلگران به جامپسیت نسبت داده بودند، در واقع محمولههای دیگری را حمل کرده باشند.
جامپسیت، بهعنوان یک ماهواره جمعآوری سیگنال، بخش مهمی از جامعه گستردهتر اطلاعات سیگنالی (SIGINT) بود. به زبان ساده، داراییهای SIGINT برای شناسایی و رهگیری ارتباطات و سایر انتشارات الکترونیکی، استفاده میشوند. این امکان وجود دارد که این فرستندهها چه بهصورت رادار و چه رادیو بوده باشند، مکانیابی و دستهبندیشده و بهعلاوه میتوان به آنها گوش داد.
فعالیتهای جامپسیت
جامپسیت در دو زیرمجموعه SIGINT فعال بود. اولی اطلاعات ارتباطی (COMINT) که شامل زیر نظر گرفتن ارتباطات روزمره پرسنل نظامی از طریق شنود سیگنالهای الکترونیکی میشد و دوم اینکه، جامپسیت اطلاعات سیگنالهای ابزار دقیق خارجی (FISINT) شامل رهگیری و تحلیل تشعشعات الکترومغناطیسی سیستمهای تسلیحاتی خارجی، مثل تلهمتری موشک، رادار و سیگنالهای ردیابی است را جمعآوری میکرد.
فرستندههای نظامی خاص موردعلاقه جامپسیت احتمالاً شامل پدافند هوایی و گرههای فرماندهی و کنترل بود.دادههای جمعآوریشده برای کمک به ساخت یک«نظم نبرد الکترونیک» از کشور رقیب، بهویژه شوروی مورداستفاده قرار میگرفت.
در این سند به این نکته اشارهشده که مجموعههای جامپسیت در ابتدا علیه توانمندیهای سیستمهای تسلیحاتی سایر کشورها فعالیت میکرد و در آن ترکیبی از نمودارها، آثار هنری و عکسهای مدلها و نمونههای آزمایشی ارائهشده است.
ویژگیهای کلیدی جامپسیت
به نظر میرسد که ماهوارههای جامپسیت توسط شرکت Hughes و با استفاده از یک بدنه تثبیتشده چرخشی، مثل ماهوارههای ارتباطی TACSAT و Intelsat-۴ ساختهشدهاند. جامپسیت شامل یک آنتن دیش بزرگ و تا حدودی تاشو برای جمعآوری دادهها و همچنین یک آنتن دیش کوچکتر برای ارسال دادهها به زمین بود.
دکتر جیمز اوتزن، مدیر مرکز مطالعه شناسایی ملی آمریکا دراینباره گفت: «اهمیت تاریخی جامپسیت را نمیتوان نادیده گرفت. مدار آن نقطه برتری جدیدی را برای آمریکا در راستای جمعآوری اطلاعات سیگنالی حیاتی از فضا فراهم کرد.»
هدف اجرای این پروژه
هدف از ارسال جامپسیت به فضا انجام مأموریت بهعنوان دنبالهای برای ماهوارههای نظارت الکترونیکی قبلی، مثل Grab، Poppy و Parcae بود. استقرار این ماهوارهها همزمان با عمیقتر شدن جنگ سرد که نگرانیهایی را درباره تهدید تسلیحاتی آینده از فضا ارائه میکرد، صورت گرفت؛ در آن زمان ، شوروی هم با موفقیت ماهواره اسپوتنیک ۱ را به فضا پرتاب کرده بود.
در ادامه توضیح دفتر شناسایی ملی آمریکا میخوانیم: «با پایان جنگ جهانی دوم، تهدیدهای گسترش جهانی کمونیسم و تکثیر سلاحهای هستهای، باعث اضطراب آمریکاییها شد. آنها تردید داشتند که رقبا در حال ساخت زرادخانههای دفاعی گسترده و تراز اول، ازجمله موشکهای دوربرد و سلاحهای اتمی باشند. به همین خاطر تمرکز اصلی مأموریت جامپ سیت نظارت بر توسعه سیستمهای تسلیحاتی هجومی و دفاعی بود. این ماهواره با هدف جمعآوری دادههایی که ممکن بود بینش منحصربهفردی از تهدیدهای موجود و نوظهور ارائه دهد، طراحیشده بود.»
جامپسیت دادههای لینکشده را برای پردازش اولیه به NRO میفرستاد. پس از پردازش، دادهها در اختیار وزارت دفاع، آژانس امنیت ملی (NSA) و سایر عناصر امنیت ملی آمریکا قرار میگرفت.
مداری جدید برای پروژهای جدید
اولین ماهوارههای نظارت الکترونیکی NRO ازجمله Grab، Poppy و Parcae در مدار پایین زمین (LEO) فعالیت میکردند ولی پروژه جامپسیت برای جمعآوری سیگنال از یک مدار بیضوی طراحی شد.
پروژه کلی Project Earpop نام داشت و جامپسیت بهعنوان «اولین نسل ماهواره جمعآوری سیگنال آمریکا در مدار بسیار بیضوی (HEO) » از دل این پروژه بیرون آمد. HEO به یک مسیر کشیده و تخممرغیشکل اشاره دارد که برای یک ماهواره جاسوسی اهمیت بالایی دارد. بدین معنا که ماهواره در دو نقطه از مدار، یعنی هنگام صعود و فرود به و زمان توقف شرایط قابلتوجهی دارد. این مدار، ماهواره جامپسیت را برای دورههای طولانیتری در ارتفاع بالا و بر فراز مناطق قطبی شمال نگه میداشت که این، مکان ایدهآلی برای زیر نظر گرفتن شوروی بود. در یکی از گزارشهای تائید نشده، این نکته یادآور شده که یکی از مأموریتهای کلیدی جامپسیت نظارت بر رادارهای هشدار زودهنگام موشکهای بالستیک شوروی در شمال دور این کشور بوده.
طبق گزارشها، این ماهوارهها عملکرد حیرتانگیزی داشتند و در اواخر سال ۲۰۰۶ از معماری SIGINT دفتر NRO حذف شدند.
طبق اعلام دفتر شناسایی ملی آمریکا، فاش شدن بخشی از اطلاعات جامپسیت از حالت محرمانه موجه است؛ چرا که به سیستمهای ماهوارهای فعلی و آینده آسیب نمیزند.
در برخی گزارشهای تأیید نشده یادآوری شده که حالا مجموعهای از ماهوارهها با نام Trumpet جایگزین جامپسیت شدهاند و برخی گزارشها هم از ارسال محمولههای طبقهبندی شده بزرگی به فضا با عملکردی مشابه خبر میدهند.
ماموریتی برای شرکت های خصوصی
درعینحال دفتر شناسایی ملی آمریکا با اشاره به اینکه جمعآوری سیگنالها از فضا دیگر تنها یک تلاش دولتی نیست، یادآور شده که چندین سرمایهگذاری تجاری غیرطبقهبندی شده برای ارائه سیستمهای جمعآوری سیگنالی راهاندازی شده که قابلیتهای آنها با جامپسیت قابلمقایسه و شاید حتی برتر است.
بخش فضای تجاری امکان ایجاد منظومههایی با پتانسیل صدها ماهواره جمعآوری اطلاعات را فراهم کرده و این بهمنزله انقلاب دیگری در سنجش فضایی تاکتیکی و استراتژیک به نظر میرسد؛ منظومههایی مثل استارلینک میتوانند نظارت مداوم بر کل جهان را در هر زمان فراهم کنند؛ البته هنوز مشخص نیست که چنین منظومههایی با آنتنهای کوچک هر یک از ماهوارههایشان، چه نوع اطلاعات الکترونیکیای جمعآوری میکنند.
بدین ترتیب به نظر میرسد که کشورهایی مثل روسیه و چین، در اختیار داشتن ماهوارههای بیشتر و داشتن راههایی برای استقرار سریع سیستمهای جدید در مدار را در اولویت قرار داده باشند؛ شواهد حاکی از آن است که آنچه در فضا وجود دارد یا قرار است در آینده به فضا ارسال شود، مدیون کار پیشگامانهای است که توسط برنامه مخفی جامپسیت انجامشده بود.
